Obowiązki członków zarządu wynikające z tzw. „ustawy antykorupcyjnej”.

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne określana jest mianem "ustawy antykorupcyjnej". Ma ona ograniczać wykorzystywanie pełnionej funkcji publicznej do osiągania prywatnych korzyści.

 

Cel wprowadzenia ustawy

 

Intencją uchwalenia ustawy antykorupcyjnej było zapobieżenie angażowaniu się osób publicznych w sytuacje i uwikłania mogące nie tylko podawać w wątpliwość ich osobistą bezstronność czy uczciwość, ale także podważać autorytet konstytucyjnych organów państwa oraz osłabiać zaufanie wyborców i opinii publicznej do ich prawidłowego funkcjonowania. Podobne uregulowania spotykamy obecnie w niemal wszystkich państwach demokratycznego świata. W Polsce sięgają one swoją tradycją zwłaszcza art. 22 Konstytucji Marcowej z 1921 r. i dokonanej w jego wykonaniu nowelizacji przepisów o spółkach akcyjnych z 1926 r. (uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 13.04.1994 r., W 2/94).

 

Niniejszy artykuł ma za zadanie ogólne przybliżenie ograniczeń wprowadzonych ustawą w zakresie pracowników jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz spółek, w których udział Skarbu Państwa przekracza 50% kapitału zakładowego lub 50% liczby akcji, zajmujących stanowiska prezesa, wiceprezesa i członka zarządu. Należy przy tym pamiętać, że ustawa ma zastosowanie przede wszystkim do pracowników urzędów państwowych, niektórych pracowników banków, przedsiębiorstw państwowych, jednostek samorządu terytorialnego, itd.

 

Definicja pracownika w ujęciu ustawy

 

Ustawa określa ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej przez pracowników  jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz spółek, w których udział Skarbu Państwa przekracza 50% kapitału zakładowego lub 50% liczby akcji, zajmujących stanowiska: prezesa, wiceprezesa i członka zarządu. Użycie słowa „pracownik” ma istotne znaczenie dla interpretacji przepisów. Termin ten odnosi się bowiem do osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jako że żadna inna umowa nie daje osobie pełniącej funkcje zarządcze w spółce kapitałowej statusu pracownika. Zakładając racjonalność ustawodawcy, który świadomie posłużył się pojęciem „pracownik”, a nie np. „osoba zatrudniona, czy też pełniąca funkcję” należy domniemywać, iż jego zamiarem było ograniczenie stosowania przepisów ustawy do osób, z którymi spółka ma zawartą umowę o pracę.

 

Zakazy i obowiązki członków zarządu spółek kapitałowych

 

Ustawa wprowadza przede wszystkim dwa podstawowe instrumenty prawne. Po pierwsze wskazuje na zakaz pełnienia określonych funkcji, po drugie zobowiązuje do składania oświadczeń majątkowych.

 

Zakaz pełnienia określonych funkcji

 

Członkowie zarządu spółek, o których była mowa powyżej, w okresie pełnienia funkcji, nie mogą:

1) z zastrzeżonymi w ustawie wyjątkami być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółek prawa handlowego;

2) być zatrudnieni lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o ich stronniczość lub interesowność;

3) być członkami zarządów, rad nadzorczych lub komisji rewizyjnych spółdzielni, z wyjątkiem rad nadzorczych spółdzielni mieszkaniowych;

4) być członkami zarządów fundacji prowadzących działalność gospodarczą;

5) posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego - w każdej z tych spółek;

6) prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności; nie dotyczy to działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego.

 

Naruszenie powyższych zakazów stanowi podstawę do odwołania ze stanowiska, natomiast wybór lub powołanie do władz spółki, spółdzielni lub fundacji z naruszeniem tych zakazów są z mocy prawa nieważne i nie podlegają wpisaniu do właściwego rejestru.

 

Wyłączenie zakazu pełnienia funkcji

 

„Ustawa antykorupcyjna” przewiduje wyłączenie ograniczenia sprawowania funkcji przez członków zarządu spółek o ile zostały one zgłoszone do objęcia takich stanowisk w spółce prawa handlowego przez Skarb Państwa lub inne osoby prawne, spółki, w których udział Skarbu Państwa przekracza 50% kapitału zakładowego lub 50 % akcji. Osoby te mogą zostać zgłoszone do więcej niż dwóch spółek prawa handlowego z udziałem podmiotów zgłaszających te osoby. Zgodnie z ustawą tytułu pełnionej funkcji w spółce prawa handlowego, do której zostały wyznaczone jako reprezentanci Skarbu Państwa uprawnione są do pobierania odrębnego wynagrodzenia na podstawie tzw. ustawy kominowej.

 

Obowiązki wynikające z przepisów ustawy

 

Na członkach zarządu ciąży również obowiązek składania oświadczeń o swoim stanie majątkowym. Oświadczenia te dotyczą majątku odrębnego oraz objętego małżeńską wspólnością majątkową. Powinny one zawierać między innymi informacje o:

- posiadanych zasobach pieniężnych,

- nieruchomościach,

- udziałach i akcjach w spółkach prawa handlowego,

- nabytym przez tę osobę albo jej małżonka od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków mieniu, które podlegało zbyciu w drodze przetargu.

 

Oświadczenie to powinno również zawierać dane dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej oraz pełnienia funkcji w spółkach lub spółdzielniach, o których mowa w ustawie.

 

Wszystkie informacje ujawnione w oświadczeniu stanowią tajemnicę służbową i są składane przed objęciem stanowiska, a następnie co roku do dnia 31 marca, a także w dniu opuszczenia stanowiska. Wzór formularza oświadczenia określa w drodze rozporządzenia Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Osoba dokonująca analizy oświadczenia jest uprawniona do porównania treści analizowanego oświadczenia z treścią uprzednio złożonych oświadczeń. Kontroli rzetelności i prawdziwości oświadczeń, dokonuje Centralne Biuro Antykorupcyjne. Niezłożenie oświadczenia, albo podanie w nim nieprawdy powoduje odpowiedzialność służbową, jak również karną.